Dinler TarihiVeritabanı
Menü

Katalog › Makale

Makale

Eski Sovyetler Birliği'nde Gayri Müslim Türkler

Bibliyografik künye

Yıl
1998
Yayın yeri
Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları
Sayfa
s. 159-168

Özet

-Çok değişik bir coğrafya ve değişik iklim kuşağında yaşayan Rene Grousset'in haklı olarak belirttiği gibi teşkilatçılık, hoşgörü, bulundukları iklim ve coğrafi şartlara tiyum, hakim oldukları bölgelerde birer siyasi unsur olma özelliği taşıyanrıı Türklerin Şamanizm, Budizm, Nestüri Hıristiyanlık, Mani Dini, Karailik, Talmudist Musevilik ve İslfuniyeti kabul ettikleri tarihi bir gerçeklik olarak karşımıza çıkmaktadır. Bugün de Türk topluluklarının büyük bir bölümü Müslüman olmakla birlikte, dini inanış açısından yine aynı çeşitliliği göstermektedir. Şu farkla ki, daha önceleri Orta Asya'da hakim olan Budizm yerini Lamaizm'e, hatta onun bir değişik yorumu olan ve Budizmo-~anizm diye de niteleyebileceğimiz Ak Yangı (Ak Din)'e, Nestüri Hıristiyanlık yerini XVIII. yüzyıldan itibaren Prgvosla;y,ğjni diye adlandırılan Rus Ortodoksluğuna bırakmış, Karaimler Karayolarak kalırken Kırımçaklar Talmudist bir çizgi izlemiş, Gagauzlar ise Bizans-Rus Kilisesi sentezini oluşturmuşlardır. Altay kavimleri ve Sahalar (Yakutlar) ise Hıristiyanlıkla birlikte Şamani gelenekleri sürdürmektedirler,) Ne varki, biri etnik, diğeri kültürel olmak üzere iki farklı temele dayanmış olmasına rağmen, bu hakikat bir yana bırakılmış, Türk tarihçilerinin çoğu \"Müslüman olmayanın Türk olmıyacağı\" cümlesi ile özetlenecek, aslında bugün anlam ve amacını yitirmiş bulunan, fakat bazı çevrelerce halen savunulmaya gayret edilen bu tezleri sebebiyle Müslüman olmayan Türk toplulukları ikinci plana itilmiş, bunların milli kimliklerini kaybettikleri, asimile oldukları vurgulanmaya çalışılmıştır. İleride tekrar üzerinde duracağımız üzere, bulundukları coğrafya, yaşadıkları tarihi olaylar, karşılaştıkları kültürler dikkate alınmadan onları anlamak ve mevcut kanaatları değiştirmek oldukça zordur. Sovyetler Birliğinin dağılmasından sonra, kendi etnik köklerine ilgi duymaya, onları tesbit etmeye, kısaca kendi kimliklerini bulmak için araştırmaya başlayan diğer halklar arasında işte bu Türk Toplulukları da yerini almıştır. Kültürel temel öğelerden biri olan dini, tarihçiler gibi sadece tarihi bir fenomen olarak algılamak ve anlamak, onun tarihi aşan karakterini gözlernekten gelmek bir bakımadinin ne olduğunu anlamamak anlamına gelir. O halde dini, tarihi aşan ve ileriye yönelik etkileri ile ele almak gerekir. Böyle düşünüldl!,ğü zaman dinin kültürel oluşumdaki kalıcı, hatta belirleyici rolü ve toplumların enkültürasyonundaki önemi kendiliğinden ortaya çıkar. Bu bizim için olduğu kadar, diğerleri için de aynıdır. Topluluklarla ilişki kurmanın en sağlam temeli, sözkonusu toplumu kültürün bir öğesi olarak kabul ettiğimiz dini, bütün kurumları ile tanımaktır. Bunun gerçekleşmesi ise, tamamen önyargıdan uzak, bilimsel çalışmalarla mümkündür. Üzülerek ifade etmek gerekir ki, sadece dil özelliklerini gösteren haritalar dışında bütün Türk topluluklarının dini inanış ve yaşayışiarını gösteren hiçbir harita ve katalog mevcut değildir.