Dinler TarihiVeritabanı
Menü

Katalog › Yüksek Lisans Tezi

Yüksek Lisans Tezi

Kazak masalları ve mitlerinin mit teorileri açısından tahlili

Bibliyografik künye

Yıl
2017
Üniversite / Enstitü
Erciyes Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü
Yer
Kayseri
Sayfa
147 s.
Üniversite (tasnif kaydı)
Erciyes Ü.
Enstitü
Sosyal Bilimler Enstitüsü
Şehir
Kayseri
Araştırma yönü
Kutsal Metinler ve Mitoloji

Tasnif ve konular

Birincil konu
Türk Dinî Tarihi > Türk Dinî Tarihi ve Halk İnançları > Eski Türk Dini > Mitoloji ve destanlar (TD-01-07)

İkincil konu
Türk Dinî Tarihi > Türk Dinî Tarihi ve Halk İnançları > Türk Dünyası Halk İnançları > Orta Asya Türkleri (Kazak, Kırgız, Özbek, Türkmen) (TD-03-01)

Özet

Bu araştırmada Kazak masal ve mitleri, mit teorileri açısından değerlendirilerek analiz edilmiştir. Mitler dünyanın, evrenin ve bütün varlıkların, insanın, bitki ve hayvanların yaratılışını konu edinen, gerçek olduğuna inanılan kutsal öykülerdir. Mitlerde genellikle insanların düşünceleri, hayalleri, dünya görüşü, inançları, gelenek ve görenekleri, ritüelleri yer almaktadır. Belli bir halkın geçmişini, kültürünü, dini özelliklerini anlatma işinde mitler büyük bir önem taşımaktadır. Çok uzun bir tarihi geçmişe sahip olan mitler ve masalların Dinler Tarihi alanında büyük yer ettiği kesin ve nettir. Dünya mitleri ve masallarıyla ilgili çeşitli kuramlar geçmiş insanların düşünce ve hayalleriyle, tasavvur modelleriyle yakından tanışma fırsatını sunmaktadır. Kazak mitleri çok eski dönemlerde ortaya çıkmış, fakat içerik, yapı, motif bakımından gelişmiştir. Kazak mitlerini tipolojik niteliklerine göre kozmogonik mitler (dünyanın, yeryüzü ve gökyüzü cisimleri, Güneş, Ay, yıldızların ortaya çıkışıyla ilgili mitler) ve etiyolojik mitler (hayvanların, bitkilerin ve onların özelliklerinin, davranışlarının nasıl meydana geldiğini anlatan, sebep ve sonuçlarına değinen mitler) olarak iki gruba ayırmak mümkündür. Aynı zamanda Kazak mitleri dünya mitleriyle (özellikle de Hint, Roma, Yunan, Tacik, Rus, Arap mitleri), diğer kutsal anlatı biçimleriyle (masal, hikâye, destan) sürekli bir etkileşim halinde bulunmuştur. Bu ilişkinin ülkeler arası dini, manevi, sosyal faktörler sayesinde gerçekleştiği şüphesizdir. Örneğin İslam dini etkisiyle eski Tanrı inancı doğuran mitler yeni bir nitelik kazanmıştır. Eski zamanlardan bu yana sözel kültür vasıtasıyla ulaşmış olan Kazak mitleri, XIX. yüzyıldan itibaren kayda geçirilmeye başlanmıştır. Fakat halkın manevi hayatının ayrılmaz bir parçası olan bu mitler, sadece felsefe, edebiyat bilimleri çerçevesinde sınırlandırılmıştır. Mitlerdeki halkın inancı, dini, gelenek ve görenekleri ile ilgili unsurlar göz ardı edilmiştir. Dolayısıyla tezimizde Kazak mitlerini çeşitli mit teorileri açısından yeniden yorumlamak, değerlendirmek amaçlanmıştır. Aynı zamanda Kazak masallarını da mit kuramları bağlamında tahlil etmek ön plana konulmuştur. Bu amaçla çalışmamızda etiyolojik ve kozmogonik mitler, olağanüstü masallar kullanılmıştır. Genel olarak mitler ve masallarla ilgili araştırmalar, tezler ve süreli yayınlardan yararlanılmıştır. Mitleri ve masalları değerlendirmek için genellikle karşılaştırmalı metoda başvurulmuştur. Bu bağlamda Kazak mitleri dünya mitolojisi örnekleriyle (Roma, Yunan, Hint) kıyaslanarak belli başlı benzerlikleri ve farklılıkları ortaya konulmuştur. Kozmogonik mitler ve etiyolojik mitler tipolojik özelliklerine göre sınıflandırılarak incelenmiştir. Kazak mitleri "Mit ve Ritüel", "Kabul Töreni", "Göçebelik", "Yapısalcılık" vb. mitolojik kuramlar açısından değerlendirilmiştir. Bununla birlikte mitlerde geçen sembolik karakterler ("Kozmik Ağaç", "Kozmos Dağı", "Ay ve Güneş", "Simurg Kuş") ele alınmıştır. Elde edilen bulguları kısaca aşağıdaki şekilde özetleyebiliriz: - Kazak mitleri dünya mitolojisiyle daima ilişki kuran, sürekli etkileşim içinde bulunan kutsal anlatılardır; - Kazak mitleri Kazak halkının yaşamında büyük yer edinen önemli bir kültürel mirastır; - Kazak mitleri Kazak halkının düşünce sistemini, dünya görüşünü, inanç ve âdetlerini, gelenek ve göreneklerini bünyesinde barındırmaktadır; - Mitolojik semboller Kazak mitlerine de damgasını vurmuştur. Kazak mitlerinde geçen sembolik karakterler dünya mitoloji örneklerinde de karşımıza çıkmaktadır. Anahtar Kelime: Hikaye = Story ; Kazak edebiyatı = Kazakh literature ; Masallar = Tales ; Mitoloji = Mitology ; Semboller = Symbols ; Tipoloji = Typology ; Türk masalları = Turkish tales

Aynı konudaki diğer tezler

Türk Halk İnanışlarında Doğaüstü ve Mitolojik Varlıklar · 2025

Mireli Seyidov’un Türk Mit ve Din Tarihine Katkıları · 2023

Manas Destanında Kutsallık ve Kutsallar · 2023

Danişmend-Nâme'de Yer Alan Dini Motiflerin Dinler Tarihi Açısından Tahlili · 2019

Dede Korkud Kitabı'nda Dini Motifler · 1992