Katalog › Makale
Yahudi ve İslâm Kutsal Metinlerinde İnsan’ın Yaratılışı ve Cennet’ten Düşüş
Bibliyografik künye
- Yıl
- 2003
- Yayın yeri
- İslâm Araştırmaları Dergisi
- Yer
- İstanbul
- Sayfa
- ss. 1-48
- Cilt
- sy. 9
Özet
Yaptığı çağrışımlar ve gelenek içerisinde yer alan belli başlı yorumlar doğrultusunda yaratılış ve düşüş hikayesini konu edinen ilgili Yahudi ve islam kutsal metinleri arasında ortaya konan bu mukayeseden sonra, söz konusu metinlere damgasını vuran hakim anlayışlar arasındaki temel farkları özetlemek gerekirse, şunları söylemek mümkündür: Her şeyden önce, amacı ve açıklık getirmeye çalıştığı konular açısından bakıldığında her iki anlatımdaki ana tema, tabii olarak, \"varoluş\" sorusu ve bu soruyla bağlantılı kavramlar üzerine temellenmektedir. Fakat, her iki metnin ortak konusu olan bu varoluş probleminin Tevrat ve Yahudi sözlü geleneğindeki açılımının daha ziyade \"yabancılaşma\" (düşüş, dünyevi acılann kaynağı ve toplumsal hiyerarşi), Kur' ani ve tefsiri açılımının ise \"metafizik\" eksen (yaratılışın amacı, kötülüğün kaynağı ve insani sorumluluk) etrafında geliştiği tespit edilmektedir. Buna göre, ilgili Tevrat anlatırnma hakim olan söz konusu yabancılaşma teması, Rabbinik gelenek içerisinde birbiriyle bağlantılı üç safhada kendini ortaya koymaktadır. ilk olarak, günah-ceza veya şehvet-ölüm ilişkisi ve ölümsüzlüğün ya da Cennet'in kaybı gibi meselelere ağırlık veren Rabbinik yorumlar, Tanrı ile insan arasında cereyan eden ve doğrudan Tevrat anlatırnma dayanan genel bir yabancılaşmayı öngörmektedir. Söz konusu yabancılaşmayı aşmak adına, ikinci safhada, İsrail'in seçilmişliği inancı devreye girmektedir. Dolayısıyla, insanın kutsanmışlığı ve diğer canlılara üstünlüğü (Ruhban metni) ile insanın günah işlemesi ve düşüşü (Yahvist metin) temaları arasında orta bir yol bulmaya ve düşüş sürecini geri çevirmeye çalışan Yahudi sözlü geleneğinde Tanrı'nın suretinde yaratılma hadisesi, başlangıç itibariyle değilse bile nihai manada, (tek Tanrı inancına sahip olan) İsrailoğulları'nın bir özelliği olarak anlaşılmakta ve insana yüklenilen bir misyondan ziyade İsrail'e bahşedilen ya da İsrail'in elde ettiği seçilmişlik payesi ve (putperestliği temsil eden) diğer milletierin Tanrı tarafından reddedilmesi bağlamında kendini gerçekleştirmektedir. İsrail'in mükemmel ve model insan olan İbrahim'le, diğer milletlerinse başarısızlığa uğrayan ve Cennet'ten kovulan Adem'le özdeşleştirildiği bu ikinci aşamada, yabancılaşma sürecinin bir sonraki boyutu, yani İsrail ile diğer milletler arasındaki yabancılaşma devreye girmektedir. Konu erkek ve kadın cinsleri olduğunda ise -ki bu da bizi üçüncü ve son safhaya yani erkek ve kadın cinsleri arasındaki yabancılaşmaya götürmektedir- İsrailoğulları'nın yerini alan erkek, bu sefer olumlu bir imajasahip olan Adem'le, diğer milletierin yerini alan kadınsa günahkar Havva'yla eşlenmektedir. Buna paralel olarak İsrailoğulları Sina Ahdi sayesinde Adem ve Havva'nın günahının etkisinden kurtulurken, yani Tanrı'ya yönelik yabancılaşmayı kendi seçilmişliğinde aşarken, diğer milletler günahla yaşamaya ve tüm kadınlarsa Havva'nın (ilk) günahının izlerini ömür boyu hayatlarında taşımaya bir nevi mahkum olmaktadırlar. Kur' ani yaratılış kıssasının tefsirlere yansıyan çağnşımlan ise hadiseyi daha ziyade insanın Cennet'te başlayıp yeryüzünde devam eden ve fakat burada sonlanmayan, yani bu dünyanın sınırlarını aşan yaratılış gayesi, yeryüzündeki konumu (hilafet), günaha temayülü ve tövbenin önemi bağlamında ele almaktadır. Bu çerçevede Allah'ın yeryüzündeki halifesi olarak yaratılma vasfı, belli bir gruba değil bizatihi insana ait bir vasıf olup yanılma, yoldan çıkma ve yeryüzünde bozgunculuk çıkarma potansiyeline rağmen insanoğlu, içinden çıkacak mürnin kullar adına bu göreve layık görülmektedir. öte yandan, kıssa üzerine yapılan yorumlarda özellikle kadın cinsiyle bağlantılı olarak, Kur'an'ın tüm insanlan tek bir Yaratıcı'ya ve kaynağa bağlayan, üstünlüğü belli bir gruba veya cinse değil fakat takva açısından ileride olanlara atfeden vurgusuna ters bir takım rivayetlere başvurulmaktadır. Dolayısıyla, Kur' anı yaratılış kıssasının öngördüğü metafizik açılım İslam tefsir geleneğinde büyük ölçüde korunsa da, özellikle Hm,rva motifı etrafında şekillenen yorumlar vahiy-rivayet ekseninde yaşanan farklılaşmaya işaret etmektedir. Söz konusu Tevrat ve Kur'an anlatımlan ve ilgili yorumlar arasında ortaya çıkan bu temel farklılıklar ve kısmi benzerlikler bir yana, bu iki geleneğe ve aslında tüm gelenekiere damgasını vuran ortak nokta nedir diye sorulacak olursa, bu ortak nokta sanırım insan elinin değdiği her şeyin, az veya çok, saflıktan ve dolayısıyla doğruluktan bir şeyler kaybettiği gerçeğinde yatmaktadır. İnsan da zaten bunun için Cennet'ten indirilmemiş miydi? Belki de aynı şekilde, bütün dini geleneklerin üzerinde yükselen ve bazen bir pasajda bazense bütün bir kitapta ortaya çıkan o aşkın ve el değmemiş gerçekliğin üzerini örten bu farklılıklar, aslında bize tüm izafıliğimizle kim ve ne olduğumuzu, nereden gelip nereye gittiğimizi sorgulatmak gibi olumlu bir fonksiyon icra etmektedir.