Katalog › Makale
Tarihsel İsa Araştırmaları ve Onların Bulguları Üzerine Bazı Mülahazalar
Bibliyografik künye
- Yıl
- 2001
- Yayın yeri
- İslâm Araştırmaları Dergisi
- Sayfa
- ss. 01-41
- Cilt
- sy. 5
Özet
200 yılı aşkın bir süredir tarihin İsa'sının ortaya konması yönünde yapılan çalışmalarla ilgili özetlediğimiz hususları bir bütün olarak ele aldığımızda Hıristiyan inancının en temel konusu olan İsa'nın kim olduğu ve fonksiyonunun ne olduğu konusunun Hıristiyan ilahiyatının hala en çok tartışılan konular arasında yer aldığını rahatlıkla söyleyebiliriz. Çünkü tarihsel İsa'nın ortaya konması konusunda yeterli kaynağa sahip olunmadığından veya diğer bir ifadeyle ister kanonik ister apokrif olsun eldeki İncil metinlerinden yola çıkarak İsa’nın biyografisini ortaya koymanın mümkün olmamasından dolayı Schweitzer'in de altını çizdiği gibi araştırmacı sayısı kadar İsa portresi ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle tarihsel İsa konusunda yapılan bu çalışmalar da bize göstermiştir ki geçmişte olduğu gibi gelecekte de ilk yüzyılda yaşayan ve belirli birtakım eylemlerde bulunan İsa'nın tarihsel kimliğinin ve fonksiyonunun ne olduğunun tam olarak tespit edilmesi mümkün görünmemektedir. Bu genel sonucu bir kenara bıraktığımızda tarihsel İsa konusunda yapılan çalışmalann onun tarihsel kimliğinin anlaşılması yönünde geçmişe oranla daha fazla katkı sağlayıcı nitelikte olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Çünkü bu araştırmalar sayesinde araştırmacılar İsa ·yı tek bir bakış açısına, yani İznik- Kadıköy konsillerinde ifade edilen geleneksel Hıristiyan bakış açısına göre anlamak yerine, değişik bakış açılarına göre anlama fırsatını elde etmişlerdir. Bu gelişme de imana dayalı tek tip İsa anlayışının bir kenara bırakılarak çeşitli metotların ve bilim dallarının yardımıyla farklı İsa portrelerinin ortaya çıkmasına sebebiyet vermiştir. Bu durum da tabii olarak araştırmacıları, İsa hakkında bilgi sunan kaynakların bizi tarihin İsa’sına ne kadar yaklaştırılan, onların sundukları bilgilerin tarihin İsa’sına ne ölçüde geri götürülüp götürülemeyeceği, İncillerin nasıl oluştuğu ve en erken incilin hangisi olduğu gibi sorulan kendi kendilerine sorarak bu konularda yoğun araştırmaların yapılmasına sebebiyet vermiştir. Bu bağlamda başta İnciller olmak üzere tüm Yeni-Ahit metinlerinin tarihsel değeri sorgulandı ve sonuç olarak bu metinlerin muhtevalarının tarihi bilgiler değil de, mitosları ihtiva ettikleri ileri sürülmeye başlanmıştır. İncillerin tarihin İsa’sını ne ölçüde ortaya koyup koymadıkları konusunda yapılan bu araştırmalar sonucunda da kanonik İncillerin tarihin İsa’sının ortaya konması konusundaki yetersizlikleri ortaya çıkınca, araştırmacılar önce apokrif kabul edilen İncillere, daha sonra da Hıristiyanlık dışı kaynaklara başvurmak suretiyle tarihin İsa’sının kim olduğunu izah etmeye çalışmışlardır. Ayrıca bu gelişmelere ilaveten tarihsel İsa araştırmacıları İsa’nın yaşadığı Galile ve Judea bölgelerinin İsa’nın dönemindeki sosyal, ekonomik ve dinsel arka planını da dikkate alarak İsa 'nın tarihsel şahsiyetini ve fonksiyonunu tanımlamaya başlamışlardır. Bunun sonucu olarak da gittikçe artan sayıda araştırmacı İsa’nın Yahudi oğlu Yahudi olduğu ve vaaz ettiği öğretinin de dönemin sosyo kültürel yapısı bağlamında anlaşılmaya çalışılması gerektiği hususlarının altını çizmeye başlamıştır. Bu bağlamda 200 yılı aşkındır süregelen tarihsel İsa araştırmalarının en önemli katkısı hiç şüphe yok ki Hıristiyan araştırmacıları geleneksel İsa anlayışının yani Hıristiyan imanının İsa’sının ötesine geçerek tüm mümkün kaynakların İsa hakkında sundukları bilgileri kullanarak İsa’yı yaşadığı bölgenin sosyal, siyasal, ekonomik ve tarihsel bağlamı çerçevesinde anlamaya teşvik etmesidir. Çünkü bu sayede Hıristiyan araştırmacılar öncelikle İsa’nın Eski-Ahit'le ve dolayısıyla da döneminin Yahudiliğiyle olan ilişkisini daha iyi anlayacaklarından, onun gerçekte kim olduğu ve fonksiyonunun ne olduğunu daha iyi kavrayacaklardır. Buna bağlı olarak İsa sonrası dönemde ilk Hıristiyan cemaatinin ve bu cemaatin görüşleri doğrultusunda şekillenen İncillerin oluşum süreçlerini daha iyi anlayacaklardır. Sonuçta da İsa'nın yaşamıyla öğretisi ve bu ikisinin ilk Kilisenin imanı yani Kahler'in deyimiyle \"biblikal Mesih\", Bultmann'ın ifadesiyle \"kerygmatik Mesih\" ile olan süreksizliğini daha iyi anlayacaklarından, geleneksel Hıristiyan inancının öngördüğü tanrısal karakterli İsa yerine insan İsa ·ya daha fazla ilgi duymaya başlayacaklardır. Sonuç olarak tarihsel İsa araştırmalarının Hıristiyanlığın dışındaki kaynakların da İsa’nın tarihsel kimliğinin ortaya konmasında kullanılabileceğini ortaya koyması \"diyalog çağı\" olarak adlandırılan günümüz dünyasında İslami kaynakların, özellikle de Kur'an'ın, İsa ile ilgili bilgilerin de Hıristiyan araştırmacılar tarafından dikkate alınabileceğini ve İsa'nın gerçek kimliğinin ortaya konması için onlardan yararlanılabileceğini gündeme getirmektedir. Nitekim, çağımızın önde gelen teologlarından Hans Küng, 132 Hz. Muhammed'i \"Helenist Gentile Hıristiyanlar tarafından değil de Yahudi olan İsa'nın ilk tabiileri tarafından algılanan ve anlaşılan İsa-Mesih için bir tanık/ şahit olarak\" mütalaa ederek Hıristiyanların Hz. Muhammed vasıtasıyla İsa hakkındaki mevcut görüşlerini yeniden gözden geçirme ve bu şekilde de kendi orijinal inançlarına, yani tarihin İsa'sına dönme şansını yakalayabileceklerinin altını çizmektedir.