Dinler TarihiVeritabanı
Menü

Katalog › Yüksek Lisans Tezi

Yüksek Lisans Tezi

Budizm'deki Bodhisattva Öğretisi ve Türk-İslam Kültüründeki Veli/Evliya Anlayışının Karşılaştırılması

Bibliyografik künye

Yıl
2025
Üniversite / Enstitü
Dokuz Eylül Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü
Yer
İzmir
Dil
tr
Üniversite (tasnif kaydı)
Dokuz Eylül Ü.
Enstitü
Sosyal Bilimler Enstitüsü
Şehir
İzmir
Araştırma yönü
İnanç ve Öğreti

Tasnif ve konular

Birincil konu
Karşılaştırmalı ve İlişkisel Çalışmalar > Karşılaştırmalı ve İlişkisel Çalışmalar > Tematik Karşılaştırma > Vahiy, peygamberlik ve kutsal kişi > Peygamberlik, din kurucuları ve kutsal kişiler (KI-01-02-b)

İlgili gelenekler

Özet

Bu çalışma insanlık tarihindeki dini geleneklerin ortak hakikat arayışı ve kurtuluş idealleri etrafında nasıl benzeştiğini ortaya koymakta, Mahayana Budizmindeki Bodhisattva ideali ile Türk-İslam kültüründeki Veli anlayışını tarihsel, işlevsel ve teolojik bağlamlarda karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Farklı coğrafyalarda ve kültürel ortamlarda ortaya çıkmış olmalarına rağmen Bodhisattva ve Veli'nin kurtuluşu sağlama, manevi rehberlik etme ve düzen tesis etme gibi gerek bireysel maneviyat gerekse toplumsal düzen açısından benzer işlevler üstlendikleri görülmektedir. Bodhisattva kendi kurtuluşunu erteleyerek tüm canlıların nirvāṇaya ulaşmasını hedefleyen diğergam bir ideal olarak öne çıkarken Veli etrafındakileri Allah'a ulaştıran, toplumun ahlaki ve manevi yapısını koruyan bir rehber olarak tanımlanmaktadır. Orta Asya'nın Dinler Tarihi açısından bir geçiş ve etkileşim havzası oluşu Budist Bodhisattva anlayışı ile yerli kam-şaman gelenekleri arasında yapısal yakınlıklar kurulmasına zemin hazırlamış bu birikim daha sonra İslam'ın bölgeye yayılmasıyla birlikte Türk-İslam Velilik anlayışı içerisinde yeniden şekillenmiştir. Özellikle Hoca Ahmet Yesevî gibi isimler bu etkileşimin temsilcileri olmuş keramet, rehberlik ve toplumsal önderlik işlevleriyle Bodhisattva modeline benzer özellikler göstermiştir. Bu bağlamda bu çalışma Bodhisattva ve Veli kültlerinin sadece bireysel kurtuluş değil toplumsal dönüşümün de anahtarı olduğunu; ahlaki olgunlaşma, rehberlik, şefkat ve adalet gibi kavramlar etrafında her iki gelenekte de manevi liderliğin benzer bir yapı arz ettiğini ortaya koymuştur. Aynı zamanda Bodhisattva'nın "upāya" ilkesi ile Veli'nin seyr-ü sülûk süreci arasında öğreticilik ve manevi ilerleme açılarından güçlü paralellikler bulunduğu gösterilmiştir. Benzer şekilde Bodhisattva için hiçlikte özgürleşme Veli için Allah'a vuslat Nihai kurtuluş telakkilerini ortaya koymaktadır. Nihai kurtuluş amaçlarındaki farklılıklara rağmen her iki şahsiyet de manevi rehberliği evrensel bir ahlaki idealle birleştirmekte ve kendi toplumlarında karizmatik otoritenin ve sosyal sorumluluğun taşıyıcısı olmaktadır. Bu çalışmanın bir diğer hedefi ise Orta Asya'da Budist ve İslami geleneklerin karşılıklı etkileşimini göstermek ve kutsal kişi kavramının yerel inanç sistemleriyle evrensel dini öğretiler arasında nasıl bir bağ kurduğunu ortaya koymaktır. Bu yönüyle Dinler Tarihi açısından kutsal şahsiyetlerin işlevsel ve sembolik anlamlarını tarihsel ve karşılaştırmalı bir yaklaşımla değerlendirerek katkılar sunmayı hedeflemektedir. Anahtar Kelimeler: Bodhisattva, Veli, Karşılaştırma, Maneviyat, Kültür

Aynı konudaki diğer tezler

Yahudilik ve Hristiyanlıkta Peygamberlik Anlayışı · 2023

Bir Din Kurucusu Olarak Buda Ve Hz. Musa'nın Hayatlarının Fenomenolojik Açıdan Mukayesesi · 2022

Yahudilik'te ve İslâmiyet'te Peygamberlik Anlayışının Karşılaştırılması · 2014

Hıristiyan ve İslâmî Kaynaklardan Hareketle Yeni Bir İslâmî Kristoloji İnşası · 2013

Eski Ahit’de Peygamberlere Isnat Edilen Ahlâkî Zaaflar-Günahlar ve Islâm’da Peygamberlik Anlayışı (Kısa Bir Karşılaştırma) · 2001

Yaşayan dinlerin peygamber veya kurucularının ortak özellikleri · 2000

İlahi Dinlerin Kutsal Kitaplarında Peygamberlik Anlayışı · 1991