Katalog › Yüksek Lisans Tezi
Türk Mitolojisinde Umay Ana'nın Dini Mahiyeti ve Ontolojik Tartışmaları
Bibliyografik künye
- Yıl
- 2026
- Üniversite / Enstitü
- Necmettin Erbakan Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Yer
- Konya
- Üniversite (tasnif kaydı)
- Necmettin Erbakan Ü.
- Enstitü
- Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Şehir
- Konya
- Araştırma yönü
- Genel / çok yönlü
Tasnif ve konular
Birincil konu
Türk Dinî Tarihi > Türk Dinî Tarihi ve Halk İnançları > Eski Türk Dini > Kut, Umay ve hayat gücü (TD-01-03)
Özet
Türk mitolojisinin en önemli kutsal figürlerinden biri olan Umay Ana gerek tarihî kaynaklarda gerekse modern araştırmalarda farklı ontolojik statüler ve işlevlerle tanımlanan çok katmanlı bir mitolojik varlıktır. Umay'ın tanrıça, koruyucu ruh (iye), Mitolojik Ana'nın bir tezahürü veya bunların farklı dönemlerde ortaya çıkmış görünümleri olarak değerlendirilmesi, onun mahiyeti konusunda literatürde önemli tartışmaların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu araştırmanın temel problemi, söz konusu ontolojik farklılıkların hangi tarihî, mitolojik ve metodolojik sebeplerden kaynaklandığını ortaya koymaktır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; tarihsel ve karşılaştırmalı analiz yöntemlerinden yararlanılmıştır. Konuya ilişkin yazılı kaynaklar, mitolojik anlatılar, etnografik veriler ve modern literatür birlikte değerlendirilerek Umay Ana'nın etimolojisi, temel işlevleri, sembolleri, ritüelleri ve ontolojik statüsüne ilişkin yaklaşımlar sistematik biçimde incelenmiştir. Çalışmada ayrıca Umay'ın yer aldığı inanç sistemi, Türk mitolojik tasavvurunun temel unsurları çerçevesinde ele alınmış; kozmoloji, kutsallık anlayışı, iyeler, kültler ve Şamanizm gibi kavramlar, Umay'ın doğru anlaşılmasını sağlayacak teorik zemin olarak değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda Umay Ana'nın yalnızca doğum, çocuk ve kadınların koruyucusu olarak tanımlanamayacağı; zafer, bereket, yaratıcılık ve kozmik düzenle ilişkilendirilen çok yönlü bir kutsal figür olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanında tarihsel süreç içerisinde farklı dinî ve kültürel etkilerin sonucu olarak işlevsel dönüşümler geçirdiği ve bazı geleneklerde demonik özellikler de kazandığı görülmüştür. Literatürdeki ontolojik tartışmaların temelinde ise yalnızca kaynak farklılıklarının değil, araştırmacıların benimsedikleri yöntemler, disipliner yaklaşımlar ve kavramsal çerçevelerin de belirleyici olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu bakımdan çalışma, Umay Ana'nın ontolojik statüsüne ilişkin farklı yaklaşımları karşılaştırmalı ve tarafsız bir bakış açısıyla değerlendirerek, tartışmaların dayandığı metodolojik zemini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Böylece araştırmanın, Türk mitolojisi ve Dinler Tarihi alanındaki çalışmalara metodolojik ve kuramsal açıdan katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.