Dinler TarihiVeritabanı
Menü

Katalog › Yüksek Lisans Tezi

Yüksek Lisans Tezi

Tomas İncili'nin Tarihsel Kökeni ve Öğretileri

Bibliyografik künye

Yıl
2026
Üniversite / Enstitü
Kırıkkale Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü
Yer
Kırıkkale
Üniversite (tasnif kaydı)
Kırıkkale Ü.
Enstitü
Sosyal Bilimler Enstitüsü
Şehir
Kırıkkale
Araştırma yönü
Kutsal Metinler ve Mitoloji

Tasnif ve konular

Birincil konu
İbrahimî Gelenekler > Hıristiyanlık > Kutsal Metinler ve Mitoloji > Apokrif ve Gnostik metinler > Nag Hammadi metinleri (HR-02-04-b)

Özet

Tomas İncili, 1945 yılında Nag Hammadi Külliyatı'nın keşfedilmesiyle birlikte büyük ölçüde korunmuş olarak gün yüzüne çıkmıştır. Bu İncil kilise geleneğinde apokrif olarak görülmesine rağmen, erken bir döneme tarihlendirilmesi, tam hâlde günümüze ulaşması, İsa'nın havarilerinden Tomas'la ilişkilendirilmesi ve farklı anlatım biçimi nedeniyle birçok araştırmacının ilgisini çekmiştir. Özellikle Tomas İncili'nin öğretilerinin, İsa tasvirinin ve erken dönem Hıristiyan gelenekleriyle ilişkisinin ne olduğu sorusu ve bu soru etrafındaki tartışmalar güncelliğini korumaktadır. Bu çalışma bu ve bunun gibi soruların cevaplarını aramıştır. Tarihsel, deskriptif, hermenötik ve karşılaştırmalı yöntemleri takip eden çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Tomas İncili'nin tarihsel bağlamı incelenmiştir. Bu kapsamda Nag Hammadi keşfinden önce bulunan Yunanca fragmanlar ve bazı kilise yazarlarının Tomas'a ait bir incilden söz etmeleri değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler, Tomas İncili'nin erken dönemlerden itibaren tamamen bilinmeyen bir metin olmadığını göstermiştir. Ayrıca metnin yazarı olarak sunulan Didimus Yahuda Tomas'ın kimliği, İncil'in yazıldığı tarih, yer, dil ve türüyle ilgili başlıca tartışmalar ele alınmıştır. Çalışmada Tomas İncili'nin büyük ihtimalle MS 2. yüzyılda yazıldığı, dönemin Doğu Suriye (Edessa ve civarı) ve Mısır çevresiyle ilişkili olmasının daha güçlü bir ihtimal olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde Tomas İncili'nin Platonculuk, gnostisizm, Yahudi-Hıristiyan geleneği ve kanonik incillerle ilişkisi incelenmiştir. Metnin bazı geleneklerle birtakım benzerlikler taşıdığı, ancak doğrudan tek bir gelenekle tamamen ilişkilendirilemeyeceği görülmüştür. Üçüncü bölümde ise Tomas İncili'nin öğretileri kapsamında İncil'in edebî yapısı, anahtar kavramları, anlaşılması güç bazı sözleri ve İsa tasvirine yer verilmiştir. Bu kapsamda İncil'in öğretilerinin merkezinde kurtuluş düşüncesinin bulunduğu anlaşılmıştır. Buna göre Tomas İncili'nde kurtuluş, ne yalnızca imanla, ne dinî ritüellere bağlılıkla, ne de İsa'nın insanlık için kendini feda etmesiyle ilgilidir. İncil'de kurtuluş, temelde insanın kendi özündeki ilahi yönü fark etmesi, ilahi kökenini tanıması, dünyanın geçici ve aldatıcı yönünü fark etmesi ve İsa'nın gizli sözlerinin anlamını kavramasıyla ilişkilendirilmiştir. Bu nedenle İncil'de İsa'nın öğretici ve yol gösterici yönü ön plana çıkmıştır. Tomas İncili'nin, kanonik incillerden farklı olarak İsa'nın hayatına, mucizelerine, çarmıh merkezli öğretiye, açık ve yoğun biçimde mesihsel ünvanlara yer vermediği görülmüştür. Bununla birlikte İncil'de İsa'nın açık bir şekilde ve doğrudan Tanrı olarak sunulmasa da çoğunlukla insanüstü/ilahi özellikler taşıyan bir figür olarak öne çıktığı sonucuna ulaşılmıştır.

Aynı konudaki diğer tezler

Gnostik metinlerde dişil imgeler: Nag Hammadi literatürü örneği · 2020

Nag Hammadi Literatüründe Sethiyanizm · 2019